Seizoenlijkheden

Seizoenlijkheden zijn regelmatige, herhaalde patronen of fluctuaties in een tijdreeks die samenhangen met seizoenen of met vaste tijdsperioden. Ze komen voor op jaarbasis, maandelijks of wekelijks en kunnen zowel positief als negatief zijn. In tegenstelling tot een algemene trend van groei of daling zijn seizoenlijkheden periodic en voorspelbaar.

Oorzaken: ze ontstaan door klimatologische factoren, kalendergerelateerde gebeurtenissen (vakanties, schooljaren), sociaal-economische patronen en bedrijfsstrategieën. Voorbeelden zijn hogere verkopen in de detailhandel van winterkleding in koudere maanden, toeristische volumes die in de zomer pieken, of hogere elektriciteitsvraag tijdens warme dagen.

Metingen en modellering: om seizoenlijkheden te analyseren worden tijdreeksen vaak ontbonden in componenten: trend, seizoen, en toevallige fluctuatie. Methoden omvatten moving-averagedecompositie, STL (seasonal and trend decomposition using LOESS), en modellen zoals multiplicatieve of additieve seizoenscomponenten. Seizoensindices en amplitude meten de sterkte van het patroon; Fourier-termen kunnen complexe seizoenspatronen vastleggen. Belangrijk is dat de data stationair moeten zijn of geschikt getransformeerd.

Toepassingen: kennis van seizoenlijkheden ondersteunt forecasting, voorraadbeheer, personeelsplanning en marketing. Door seizoenspatronen in kaart te brengen kunnen bedrijven en overheden beter inspelen op verwachte pieken of dalen.

Uitdagingen: seizoenlijkheden kunnen verschuiven door klimaatverandering, demografische verandering of economische factoren. Regionale variatie en niet-stationaire amplitude compliceren analyse en vereisen aanpassing van modellen.