Ruimteweerdiensten

Ruimteweerdiensten zijn een netwerk van monitoring- en voorspellingsdiensten die ruimteweer in kaart brengen en tijdig waarschuwingen afgeven. Ze richten zich op de omgeving rondom de aarde en op de interactie tussen zon, zonnewind, magnetosfeer en ionosfeer, met als doel operationele risico’s voor ruimtevaartuigen, satellietcommunicatie en aardse infrastructuur te beperken.

De dienstverlening berust op data uit ruimtelijke en grondgebaseerde instrumenten: satellieten die zonenergie en activiteit meten (bijv. zonneflux F10.7, zonnestormen en zonnevlammen), metingen van de zonnewind en geomagnetische implicaties, evenals netwerken van magnetometers en neutronentellers die geomagnetische activiteit volgen (Kp-, Dst-, AE-indexen). Gegevens over de stralingsomgeving en de ionosfeer worden gebruikt om de betrouwbaarheid van GPS-signalen en radiosignalen te evalueren.

De outputs bestaan uit real-time waarschuwingen, korte- en middellange termijnvoorspellingen en risicobeoordelingen. Voorbeelden zijn waarschuwingen voor zonnestormen en zonnparticleen, voorspellingen van geomagnetische activiteit en gevolgen voor satellieten, vliegtuigen op polaire routes en ruimtevaartuigen.

Toepassingen omvatten operationeel ruimtevaartbeheer, satellietontwerp en -planning, communicatie- en navigatiesystemen, de luchtvaartindustrie bij hoge hoogte en polaire vluchten, en beveiliging van elektriciteitsnetten tegen geomagnetische storingen.

Internationale samenwerking vindt plaats via ruimteweernetwerken en organisaties zoals NOAA's Space Weather Prediction Center, ESA en EUMETSAT, aangevuld met nationale agentschappen zoals KNMI in Nederland. Open dataplatforms en gestandaardiseerde dienstverlening bevorderen interoperabiliteit en tijdige waarschuwingen.

Ruimteweerdiensten blijven een groeiend veld, voortbouwend op wetenschappelijke vooruitgang in heliosferische fysica, datamodellering en real-time observaties.