Pobudzenie

Pobudzenie to stan zwiększonej gotowości organizmu do reagowania na bodźce, obejmujący czujność, energię i motywację. W potocznym użyciu termin ten może odnosić się do procesu budzenia ze snu, jak również do ogólnego wzrostu aktywności psychicznej i fizycznej. W psychologii i medycynie pobudzenie opisuje stan aktywności somatycznej i emocjonalnej.

Fizjologicznie pobudzenie wiąże się z aktywnością układu siatkowatego aktywacyjnego w pniu mózgu, a także z podwzgórzem i układem limbicznym. Regulację pobudzenia wspomagają neurotransmitery, takie jak noradrenalina, dopamina i acetylocholina. Poziom pobudzenia wpływa na czujność, uwagę, procesy pamięciowe i motywację. Procesy te są modulowane przez sen, stres i stan zdrowia.

W psychologii wyróżnia się modele dotyczące pobudzenia, na przykład teorię Yerksa–Dodsona, która wskazuje, że istnieje optymalny poziom pobudzenia dla wydajności. Pobudzenie emocjonalne odnosi się do intensywności przeżywanych emocji; pobudzenie poznawcze do gotowości umysłu do przetwarzania informacji. W medycynie ostre lub utrwalone pobudzenie psychoruchowe może występować w mani, delirium lub po spożyciu substancji stymulujących.

Substancje stymulujące wywołują pobudzenie organizmu, na przykład kofeina, amfetamina, metylfenidat, nikotyna i modafinil. Działanie to obejmuje wzrost tętna, ciśnienia krwi i czujności. Długotrwałe lub nadużywanie substancji pobudzających może prowadzić do bezsenności, lęku, kołatania serca i uzależnienia; ostrożność u osób z chorobami serca lub zaburzeniami psychicznymi.

W naukach biologicznych pobudzenie opisuje reakcję komórek nerwowych i innych komórek na bodźce, prowadząc do powstawania potencjałów czynnościowych i reakcji organizmu.