Overproductie

Overproductie is de situatie waarin producenten meer goederen of diensten produceren dan er op de markt vraag naar is bij de huidige prijzen en binnen de gewenste termijn. Het kan optreden in diverse sectoren, zoals de maakindustrie, de landbouw en de energiesector, en leidt vaak tot ruime voorraden, prijsdruk en verminderde winsten.

Oorzaken zijn onder meer onjuiste vraagvoorspellingen, seizoensgebonden fluctuaties, incentives om volle capaciteit te benutten en lange productiesynchronisaties waardoor versnelling of vertragingen mismatchen veroorzaken. Een bekend verschijnsel in de bedrijfsvoering is het bullwhip-effect in toeleveringsketens: kleine veranderingen in de vraag leiden tot grotere schommelingen in productie en voorraden. Ook marktprijzen, prijsafspraken en contractuele verplichtingen kunnen overproductie veroorzaken.

De gevolgen zijn onder meer hoge voorraden en bijbehorende opslagkosten, lagere prijzen, afschrijving van onverkochte voorraden en cashflowproblemen. Dit kan leiden tot ontslagen, saneringen of productiestilleggingen als bedrijven niet in staat zijn de productie af te stemmen op de vraag.

Beheersing van overproductie richt zich op vraaggerichte planning en flexibilisering van productie. Middelen zijn beter vraagvoorspellen, just-in-time- of lean-productie, flexibele productie, uitgestelde productie (postponement), prijs- en incentive-aanpassingen en actief voorraadbeheer met periodieke herziening van productievolumes.

Historisch werd overproductie in sommige economische tradities genoemd als oorzaak van crises in de klassieke politieke economie en in bepaalde marxistische analyses. In moderne economische literatuur blijft de relatie tussen productie en vraag complex, met nadruk op cyclische vraag, financiële factoren en beleidsomstandigheden die samen de omvang van overproductie bepalen.