Onderschatting

Onderschatting is het verschijnsel waarbij de verwachte waarde of uitkomst van iets lager wordt ingeschat dan de feitelijke waarde. Het kan slaan op kosten en tijd van een project, de kans of grootte van risico’s, of de prestaties van personen of organisaties.

Veelvoorkomende contexten zijn project- en kostenramingen, beleids- en strategische planning, en evaluaties van individuele competenties of marktkansen. In projecten leidt onderschatting vaak tot kostenoverschrijdingen, tijdvertragingen en onvoldoende voorbereidende maatregelen. In beleidsdomeinen kan onderschatting van risico’s of effecten leiden tot ongewenste consequenties op lange termijn.

Oorzaken van onderschatting zijn onder meer cognitieve biases en heuristieken, zoals optimisme bias (neiging om toekomstige gebeurtenissen positiever in te schatten dan redelijkerwijs gerechtvaardigd is) en de planningsfout (planning fallacy), waarbij taken als sneller voltooid lijken dan ze daadwerkelijk zijn. Informatiegebrek, complexiteit, onzekerheid en misleidende incentives kunnen eveneens bijdragen. Ook framing en selectie van vergelijkingskaders spelen een rol.

Gevolgen van onderschatting zijn vaak suboptimale besluitvorming, inefficiënte toewijzing van middelen en verhoogd risico op teleurstelling of reputatieschade. Beheersmaatregelen richten zich op betere informatie, onafhankelijke beoordelingen en realistische buffers. Bekende methoden zijn referentieklassenvoorspelling, onafhankelijke peer review, stresstesten en het opnemen van contingentie in begrotingen. Het doel is vroegtijdig zicht krijgen op mogelijke afwijkingen en veerkrachtiger plannen te maken.