Lipidenanodeeltjes

Lipidenanodeeltjes zijn nanoschaal deeltjes opgebouwd uit lipiden die vloeibaar of vast kunnen zijn en die vaak bestaan uit een combinatie van lipiden die samen een bilayer of een kristallijne kern vormen. Ze kunnen diverse cargo’s omhullen, zoals nucleïnezuren (RNA zoals mRNA of siRNA) of farmacologisch actieve moleculen, en dienen als drager voor levering in cellen. In praktijk worden ze meestal toegepast om moleculen die anders niet stabiel of moeilijk leverbaar zijn in de cellen te brengen.

De samenstelling omvat meestal ioniseerbare lipiden, hulplipiden zoals fosfolipiden en cholesterol, en vaak een PEG-gehydroxyleerde lipide voor oppervlakte‑stabilisatie. De combinatie bepaalt eigenschappen zoals grootte (ongeveer 20 tot 200 nanometer), lading en stabiliteit. De lipiden zijn zo gekozen dat ze bij lage pH positief geladen worden om endosomale afgifte te bevorderen, maar bij fysiologische pH minder toxisch blijven, wat helpt bij het vrijgeven van de cargo in het cytosol.

Mechanisme en productie: lipidenanodeeltjes worden meestal via contactloze menging of microfluidische technieken geproduceerd, waardoor consistente deeltjesgroottes en encapsulatie-efficiëntie mogelijk zijn. Ze komen via endocytose in cellen terecht en de ioniseerbare lipiden helpen bij het ontsnappen uit endosomen, zodat het cargo kan functioneren.

Toepassingen en voorbeelden: ze zijn prominent in vaccinologie en RNA-therapeutica. Voorbeelden zijn mRNA‑vaccins tegen infectiousies en geneesmiddelen die siRNA of mRNA leveren voor ziektebehandeling. Ook in kankertherapie en andere doelgerichte leveringen worden LNP’s onderzocht.

Veiligheid en regelgeving: verschillende LNP-gebaseerde producten zijn goedgekeurd, zoals siRNA‑therapieën en mRNA‑vaccins, met aandacht voor mogelijke reacties op PEG‑lipiden, opslagvereisten en langetermijnveiligheid. Uitdagingen omvatten stabiliteit, schaalvergroting en batch‑to‑batch-variatie bij productie.