Layoutverschijnselen

Layoutverschijnselen is een term uit de typografie en lay-outkunde die verwijst naar zichtbare kenmerken of irregulariteiten in de ordening van tekst en beeld op een pagina of scherm. Ze ontstaan door de combinatie van lettertypekeuze, puntgrootte, regelhoogte, kolomindeling, uitlijning, marges en de rendering van druk- of digitale systemen. Layoutverschijnselen beïnvloeden leesbaarheid, esthetiek en consistentie van een lay-out en behoren daarom tot zorgvuldig ontwerp en pre-press controle.

Veel voorkomende voorbeelden zijn widows en orphans (korte regels aan het begin of einde van een kolom of pagina), rivieren (rij van spaties die een visuele ader vormen door tekstverdeling), hyphenatie en regelbreking (verdelen van woorden over regels leidt tot ongelijke tussenruimte), grote onregelmatige tussenruimte bij voluit uitgelijnde tekst, en onbalans tussen kolommen waarvoor optical margins of baselines nodig zijn. Ook spanning tussen tekst en afbeelding of afwijkende kolombreedtes kan layoutverschijnselen veroorzaken.

Oorzaken liggen in variatie in regellengtes en lettertype-kenmerken, verschillen tussen druk- en digitale weergave, en bij digitale media vooral in responsieve lay-out. Beheersmaatregelen omvatten het gebruik van een duidelijke grid-structuur, consistente typografie, gecontroleerde hyphenatie en het toepassen van optische marges en baseline-alignment. In webdesign worden vaak CSS-tools als grids, line-height en tekstafhandeling ingezet om deze verschijnselen te beheersen.

Layoutverschijnselen komen voor in zowel drukwerk als webontwerp en vormen een kernonderdeel van typografie en lay-outkunde.

---