Kansenafwegingen

Kansenafwegingen is het proces waarbij men bij besluitvorming onder onzekerheid de kansen op verschillende uitkomsten en de daarmee samenhangende gevolgen afweegt. Het doel is een zo verantwoord mogelijke keuze te maken door verwachte baten en lasten af te wegen volgens vooraf afgesproken normen, waarden en doelstellingen. In de praktijk combineren kansinschattingen met de verwachte impact van uitkomsten en, waar mogelijk, met kwantitatieve methoden zoals verwachte waarde berekening of multi-criteria besluitvorming (MCDA).

Toepassingsgebieden zijn onder meer de gezondheidszorg, beleid en risk management. In de gezondheidszorg spelen kansenafwegingen bijvoorbeeld bij het kiezen tussen behandelopties met verschillende kans op succes en bijwerkingen. In beleid en bestuur worden kosten en baten, risico’s en maatschappelijke consequenties tegen elkaar afgewogen om proportionaliteit en doelmatigheid te waarborgen. Ook in privacy en data science komt het proces voor, wanneer men afweegt wat de maatschappelijke voordelen zijn van het delen van data tegen de risico’s voor privacy.

Methoden die vaak worden gebruikt, omvatten probabilistische risicoanalyses, kosten-batenanalyses, en MCDA, waarbij niet alleen de waarschijnlijkheden, maar ook de ernst van de effecten wordt meegewogen. Ethische en juridische dimensies spelen een rol, zoals rechtvaardigheid, proportionaliteit en transparantie.

Kansenafwegingen kennen echter beperkingen: onzekerheid over toekomstige gebeurtenissen, subjectieve normen bij wat als acceptabel wordt gezien, en mogelijke biases in inschattingen. Desondanks vormen ze een centraal hulpmiddel bij het nemen van weloverwogen, verantwoorde keuzes in complexe en risicovolle situaties.