Idiofoon

Idiofoon is een muzikale instrumentcategorie waarin het geluid primair wordt geproduceerd door de trillende eigen resonantie van het instrument, zonder het gebruik van snaren, membranen of externe resonatoren. De term komt van het Griekse idios, ‘eigen’, en phone, ‘geluid’. In de traditionele classificatie van Hornbostel en Sachs vormen idiofoni de eerste hoofdgroep van instrumenten en worden ze onderverdeeld naar de wijze waarop het geluid wordt opgewekt: door slag, door plukken, door wrijven en door schudden.

Geluid dat ontstaat door slag wordt geproduceerd door bijvoorbeeld houten klafes, xylofoons, metalen klokkenspeels en cymbalen, die direct of met een stok worden aangeslagen. Plukbare idiofoni omvatten kalimba’s en mbira’s, instrumenten met flexibele lamellen die worden aangetrokken of geplukt om klanken voort te brengen. Wrijfidiophonen ontstaan door wrijving langs de vibrerende delen, zoals zingende kommen en sommige glazen harmonica’s. Geschudde idiophonen produceren geluid door schudden, waaronder maracas, sistrums en andere shaken-instrumenten.

Idiofonen variëren sterk in materiaal en vorm: hout, metaal, keramiek, glas en gourds komen voor. Ze leveren soms melodische rollen en vaak kenmerkende timbres die wereldwijd in orkesten, traditionele ensembles en moderne muziek een centrale plaats innemen. Voorbeelden uit verschillende culturen illustreren de diversiteit, van kalimba en mbira uit Afrika tot xylofoons en metallofonen uit diverse regio’s, evenals rattle- en klokinstrumenten uit wereldmuziek. In tegenstelling tot membranofonen (drums) en chordofonen (snaren) ontstaat het geluid bij idiofonen voornamelijk uit de vibratie van het materiaal zelf.