Idealisme

Idealisme is een filosofische stroming die stelt dat de werkelijkheid in belangrijke mate geestelijk van aard is of dat de structuur van onze kennis afhankelijk is van de manier waarop de geest de wereld organiseert. In tegenstelling tot een puur materialistische visie, benadrukt ideaalismus dat ideeën, bewustzijn of geestelijke processen een fundamentele rol spelen bij wat als werkelijkheid wordt ervaren.

Er zijn verschillende expliciete richtingen binnen het ideaalismus. In de metafysische of ontologische variant gaat men ervan uit dat de werkelijkheid in de kern geestelijk of mentaal is. Een andere tak is het epistemologisch ideaalismus, dat de zichtbare wereld en de kennis daarvan als afhankelijk beschouwt van de conceptuele constitutie door de waarnemende geest. Een klassieke indeling is subjective idealism, zoals Berkeley voorstelde met de stelling esse est percipi (het bestaan is afhankelijk van waarneming).

Transcendentaal ideaalismus, vooral met Immanuel Kant geassocieerd, houdt in dat leren en ervaring gevormd worden door de structuren van de menselijke geest—ruimte, tijd en categorieën—waardoor we slechts verschijnselen kennen en niet noodzakelijkerwijs dingen op zichzelf. In de volgende golf ontwikkelde Georg Wilhelm Friedrich Hegel een absolute of objectieve idealisme, waarin de werkelijkheid gezien wordt als een uni/compleet rationeel proces—het Absolute Geest dat zichzelf uitdrukt in de geschiedenis en de filosofie.

Historisch gezien heeft ideaalismus wortels in platonische ideeën en in oosterse tradities, en zijn invloeden blijven aanwezig in hedendaagse discussies over bewustzijn, kennis en metafysica. Kritieken richten zich op mogelijke solipsistische gebreken en op de verhouding tot de ogenschijnlijke onafhankelijkheid van de materiële wereld.