Gettierproblemen

Gettierproblemen zijn gedachtexperimenten die de traditionele definitie van kennis als gerechtvaardigd ware geloof (JTB) uitdagen. De definitie, die al sinds Plato dominant was in de filosofie, stelt dat iemand kennis van een propositie heeft als en slechts als deze persoon gerechtvaardigd is in het geloven dat de propositie waar is, de propositie werkelijk waar is, en de persoon in die propositie gelooft. Gettierproblemen tonen aan dat er situaties zijn waarin aan al deze voorwaarden is voldaan, maar we intuïtief toch niet zouden zeggen dat de persoon kennis heeft.

Edmund Gettier publiceerde in 1963 een invloedrijk artikel waarin hij twee van dergelijke voorbeelden presenteerde. In het eerste voorbeeld gelooft Smith dat Jones de man is die de baan zal krijgen en dat Jones tien centen in zijn zak heeft. Smith heeft echter geen reden om te geloven dat Jones tien centen in zijn zak heeft, maar hij heeft wel een goede reden om te geloven dat Jones de baan krijgt. Op basis van deze overtuigingen vormt Smith de conclusie dat de man die de baan zal krijgen tien centen in zijn zak heeft. Onverwacht krijgt Smith de baan en ontdekt hij dat hij zelf ook tien centen in zijn zak heeft. Smiths overtuiging dat de man die de baan krijgt tien centen in zijn zak heeft is nu waar (want Smith krijgt de baan en heeft tien centen), hij gelooft het ook, en zijn geloof is gerechtvaardigd op basis van zijn eerdere redenen. Toch lijkt het toeval dat zijn conclusie waar is, en daarom spreken we hier niet van kennis.

Gettierproblemen hebben geleid tot een uitgebreide discussie binnen de epistemologie, de tak van de filosofie die zich bezighoudt met kennis. Filosofen hebben geprobeerd de JTB-definitie aan te passen om deze problemen te omzeilen. Diverse oplossingen zijn voorgesteld, zoals het toevoegen van een vierde voorwaarde, het vereisen van een causale connectie tussen de waarheid van de propositie en het geloof van de persoon, of het eisen dat de rechtvaardiging niet gebaseerd is op valse overtuigingen. Geen enkele oplossing heeft echter universele acceptatie gevonden, en Gettierproblemen blijven een belangrijk onderwerp van filosofisch debat.