voorzorgsprincipe

Het voorzorgsprincipe is een beleids- en rechtsbeginsel gericht op het voorkomen van schade, ook wanneer onzekerheid bestaat over oorzaken of omvang. In de praktijk betekent dit dat bij dreiging van ernstige of onomkeerbare risico’s maatregelen kunnen of moeten worden genomen voordat alle wetenschappelijke bewijzen volledig zijn vastgesteld. Belangrijke elementen zijn dat maatregelen proportioneel, transparant en omkeerbaar moeten zijn, en dat de bewijslast vaak bij degene ligt die een activiteit initieert of een product op de markt brengt.

Internationaal kreeg het principe bekendheid met de Verklaring van Rio uit 1992 (Principle 15), waarin staat dat gebrek aan volledige wetenschappelijke zekerheid geen reden mag zijn om preventieve maatregelen uit te stellen bij dreiging van serieuze of irreversibele schade. In de Europese Unie is het principe verankerd in milieubeleid en consumentenbescherming en toegepast in regelgeving zoals chemische wetgeving en risicobeoordeling van opkomende technologieën.

Kernpunten zijn: preventie bij onzekerheid; maatregelen moeten proportioneel en tijdig zijn; de besluitvorming dient transparant te zijn en de lasten liggen vaak bij de initiatiefnemer.

Toepassingsgebieden omvatten milieu-, volksgezondheid- en productveiligheidsbeleid. Voorbeelden zijn strengere regels voor gevaarlijke chemicaliën, voorlopige toelatingen voor nieuwe technologieën en maatregelen bij opkomende risico’s zoals genetisch gemodificeerde organismen.

Kritiek op het voorzorgsprincipe richt zich op mogelijke belemmering van innovatie en handel, en op de moeilijkheid om onzekerheid te vertalen naar beleid. Voorstanders beschouwen het daarentegen als noodzakelijke bescherming tegen dreigende schade.