transliteratie

Transliteratie is het proces waarbij tekst die in een bepaald schrift is geschreven, wordt weergegeven in een ander schrift, met zo min mogelijk verlies van de oorspronkelijke grafemen (letters) en hun structurele kenmerken. Het doel is een leesbare en consistentie transliteratie die het origineel herkenbaar houdt voor lezers van het doelschrift.

Transliteratie verschilt van transcriptie. Transcriptie probeert klanken of fonemen uit te drukken in een ander schrift, vaak met focus op uitspraak en fonetische juistheid. Transliteratie richt zich vooral op het grafemische niveau: welke lettertekens uit het bronalfabet overeenkomen met welke tekens in het doelschrift, zonder noodzakelijk de uitspraak exact te weergeven.

Standaarden en systemen bestaan voor verschillende taalgebieden en scripts. Er zijn formele systemen die soms door internationale organisaties worden gebruikt, bibliotheken of overheden gehanteerd. Voor het Cyrillische alfabet bestaan bijvoorbeeld veelgebruikte transliteraties naar het Latijns schrift, voor Grieks naar Latijns is er ISO-gerelateerde standaard, en voor Arabisch zijn diverse romanisaties in gebruik. China kent naast soms fonetische transcribaties ook transliteraties die Chinese tekens naar het Latijns schrijven (bijv. Pinyin wordt soms als transliteratie gezien). In de praktijk worden meerdere systemen naast elkaar gebruikt, afhankelijk van land, doel en context.

Toepassingen omvatten bibliotheekcatalogisering, linguïstisch onderzoek, cartografie en identiteit- of documentatieprocessen zoals naamweergave in paspoorten en databases. Een belangrijke uitdaging is reversibiliteit: sommige klanken of diakritische tekenen kunnen verloren raken of meerdere transliteraties mogelijk maken, waardoor reconstructie van de originele tekst lastig kan zijn.

Zie ook: transcriptie, romanisatie, standaarden voor transliteratie.