plasmaliglyseridien

Plasmaliglyseriden, ook bekend als plasmalogenen, zijn een klasse glycerolipideren die een vinyl-etherbinding bevatten aan positie sn-1 van de glycerol backbone. Het meest voorkomende type heeft een fosfolipidkop met een ethanolamine- of choline-hoofdgroep, waardoor ze vaak worden aangeduid als plasmaloglyceriden. Deze lipiden zijn een subset van de glycerophospholipiden en onderscheiden zich door hun unieke etherbinding in tegenstelling tot de gebruikelijke alkyldubbele binding bij veel andere fosfolipiden.

De biosynthese van plasmaliglyseriden begint in peroxisomen, waar de eerste stappen plaatsvinden via enzymen zoals glyceronephosphate O-acyltransferase en alkyl-DHAP synthase. Vervolgens vindt verdere modificatie plaats in het endoplasmatisch reticulum. Plasmaloglyceriden bestaan voornamelijk als aryl-ethanolamine- of aryl-cholineplasmalogenen en komen voor in celmembranen en organellmembranen.

Gedistrubutie en functie: plasmaliglyseriden komen in hoge concentraties voor in hart en hersenen, maar ook in andere weefsels. Ze dragen bij aan membraanfluiditeit en kunnen een rol spelen bij antioxidatieve bescherming dankzij de vinyl-etherbinding, die reactive zuurstofspecies kan absorberen. Daarnaast dienen ze als reservoir voor poly-onverzadigde vetzuren en zijn ze betrokken bij membraanremodellering en signaaltransductie.

Klinische relevantie: een verlaagd plasmaloglyceridelniveau wordt waargenomen bij peroxisomale ziekten zoals het Zellweger-syndroom en gerelateerde peroxisomale biogenese-stoornissen. Plasmalogenamen kunnen worden gebruikt als biomarker en worden onderzocht als mogelijk therapeutisch doel, onder meer via dieet- of supplementaire benaderingen. Meetmethoden omvatten massaspectrometrie en chromatografische technieken voor plasmalogenanalyse. Over het geheel blijven plasmaliglyseriden een belangrijk onderwerp binnen membraneer en neurowetenschappen, met een groeiende interesse in hun rol bij gezondheid en ziekte.