plaatoppervlakken

Plaatoppervlakken zijn, in geologie en geofysica, de oppervlakken van de tektonische platen die samen de lithosfeer van de aarde vormen. Ze bestaan uit relatief rigide stukken aardkorst en gedeeltelijk van de onderste lithosfeer, die bewegen over de langzaam convecterende mantel. De grenzen tussen plaatoppervlakken bepalen waar aardbevingen, vulkanisme en orogenese zich voordoen.

Plaatoppervlakken worden gedefinieerd en bestudeerd aan de hand van hun grenzen: divergentie (platen bewegen uit elkaar), convergentie (platen bewegen naar elkaar toe en één duwt onder de ander, bijvoorbeeld subductie), en transformgrenzen (platen bewegen langs elkaar). Deze grenzen vormen de gebiedsdeler die bewegingen en interacties van de platen mogelijk maakt. Modellen van plaatoppervlakken worden vaak weergegeven als een polyhedraal oppervlak op de bol aarde, met knopen en gezichten die de randen en sectoren van elke plaat aanduiden. Reconstructies van vroegere posities van plaatoppervlakken maken gebruik van paleomagnetisme, geodetische metingen en seismische gegevens.

Bewegingen van plaatoppervlakken worden beschreven door relatieve snelheden en rotaties ten opzichte van een vast referentiekader, vaak uitgedrukt via Euler-pol(en) en polen. Binnen de platen geldt doorgaans een zekere rigiditeit op menselijk tijds- en ruimtelijk schaalniveau, terwijl nabij plaatgrenzen meer deformatie en activiteit voorkomt.

Voorbeelden van bekende platen zijn de Pacifische, Noord-Amerikaanse, Euraziatische en Afrikaanse plaat. Het bestuderen van plaatoppervlakken is essentieel voor het begrijpen van aardbevingen, vulkanisme, oceaanbodemvorming en het langetermijnverloop van geologische processen op aarde.