nieenzymatyczne

Nieenzymatyczne (nieenzymatyczny) odnosi się do procesów, które zachodzą bez udziału enzymów. W biochemii i chemii terminu używa się wobec reakcji chemicznych lub przemian biologicznych, które nie są katalizowane przez enzymy, bądź których nie cechuje wysoka swoistość enzymatyczna. Często takie procesy przebiegają wolniej i są mniej precyzyjnie regulowane przez organizm; tempo ich zajścia zależy od czynników fizykochemicznych, takich jak temperatura, pH, stężenie substratów i obecność nieorganicznych katalizatorów.

Przykłady nieenzymatycznych procesów obejmują nieenzymatyczne utlenianie lipidów i białek, które może prowadzić do uszkodzeń komórek; oraz nieenzymatyczne brązowienie żywności, znane jako reakcja Maillarda, która zachodzi między cukrami a aminokwasami i prowadzi do zmiany koloru, zapachu i właściwości żywności.

W biologii i medycynie istotnym przypadkiem jest nieenzymatyczna glikacja białek i lipidów, prowadząca do powstawania zaawansowanych produktów glikacyjnych (AGEs). Proces ten zachodzi bez udziału enzymów, a jego tempo rośnie przy hiperglikemii, stresie oksydacyjnym oraz starzeniu tkanek. AGEs wiążą się z różnymi schorzeniami, w tym cukrzycą i chorobami naczyniowymi.

W porównaniu z procesami enzymatycznymi nieenzymatyczne reakcje cechuje mniejsza specyficzność i regulacja. Mogą być jednak kierowane przez czynniki środowiskowe lub obecność katalizatorów nieorganicznych, a także mieć istotne znaczenie w przemyśle spożywczym, materiałowym i medycznym.