metaboliet

Een metaboliet is een chemische stof die betrokken is bij het metabolisme van een organisme. Metabolieten omvatten zowel tussenproducten die ontstaan bij de afbraak of opbouw van biomoleculen als eindproducten die doordat zij door cellen worden geproduceerd of uitgescheiden. Over het algemeen zijn metabolieten relatief kleine moleculen met een lage moleculaire massa; veel metabolieten hebben een massa onder ongeveer 1.000 dalton.

Metabolieten worden onderverdeeld in primaire en secundaire metabolieten. Primaire metabolieten zijn essentieel voor groei, voortplanting en basale celprocessen; voorbeelden zijn aminozuren, nucleotiden, suikers en tussenproducten van koolhydraat-, eiwit- en vetmetabolisme. Secundaire metabolieten, ook wel niet-essentiële metabolieten genoemd, worden vaak onder specifieke omstandigheden geproduceerd en dragen bij aan interacties met andere organismen of aan ecologische functies; voorbeelden zijn antibiotica zoals penicilline, alkaloïden zoals morfine en terpenoïden.

Metabolieten vervullen diverse rollen in de fysiologie. Ze kunnen dienen als bouwstoffen, brandstoffen voor energie, signaalmoleculen of regulatie-onderdelen van biochemische routes. Sommige metabolieten fungeren bovendien als hormonen of als mediator in celcommunicatie.

Metabolomics is de toegepast wetenschappelijke benadering die de gehele set metabolieten (het metaboloom) in een deel van een organisme onderzoekt. Analytische methoden zoals massaspectrometrie, nuclear magnetic resonance (NMR) en gekoppelde chromatografische technieken worden gebruikt om metabolietprofielen te identificeren en kwantificeren.

In geneeskunde en industrie hebben metabolieten belangrijke toepassingen als biomarkers, geneesmiddeldoelwitten, voedingscomponenten en biotechnologische producten.

---