maruziyette

Maruziyet, bir maddenin insan ya da ekosistem tarafından temas edilmesi ya da alımı durumunu ifade eder. Bu kavram toksikoloji, çevre sağlığı ve iş sağlığı güvenliği alanlarında merkezi öneme sahiptir. Maruziyetin yolları başlıca inhalasyon (solunum yoluyla), dermal temas ve gastrointestinal absorpsiyon olarak sınıflandırılır; ayrıca tüketici ürünleriyle dolaylı temas veya çevresel maruziyet de söz konusudur. Maruziyet süresi ve yoğunluğu, akut (kısa süreli yüksek doz) veya kronik (uzun süreli düşük doz) olarak ayrılır. Değerlendirme, dış ortam konsantrasyonu, bireysel dozlar veya biyolojik göstergeler üzerinden yapılır.

Sağlık etkileri, maruziyet düzeyi, madde türü ve bireysel faktörlere bağlı olarak değişir. Kısa vadeli etkiler arasında irritasyon, baş ağrısı veya bulantı bulunabilir; uzun vadede kronik toksisite, organ hasarı veya kronik hastalıklar gelişebilir. Bazı kimyasal maddeler kanserojene, teratogene veya endokrin bozucu özelliklere sahip olabilir. Risk, doz, süre ve popülasyon duyarlılığı ile ilişkilidir; çocuklar ve hamileler genellikle özel hassasiyet gösterir.

Risk azaltma ve yönetimi mühendislik kontrolleri (havalandırma, kapatma, izolasyon), güvenli madde değiştirme, çalışma prosedürlerinin düzenlenmesi, çalışan eğitimi ve kişisel koruyucu ekipman kullanımı ile sağlanır. Maruziyet izleme programları, dış ortam ve biyolojik göstergelerin ölçülmesiyle bireysel dozların değerlendirilmesini içerir. Risk iletişimi ve sürekli eğitim, güvenli çalışma kültürünün bir parçasıdır. Uluslararası ve ulusal mevzuat, iş sağlığı güvenliği ve çevre koruma çerçeveleri maruziyeti sınırlamaya yönelir; örneğin Avrupa Birliği’nin REACH ve CLP düzenlemeleriyle Türkiye’deki İSG mevzuatı bu alanda temel referanslar olarak uygulanır.