longitudinaal

Longitudinaal is een bijvoeglijk naamwoord en beschrijft iets dat langs de lengte of langs de langste as van een object ligt of zich daarin uitstrekt. De term wordt in uiteenlopende vakgebieden gebruikt, van natuurkunde en techniek tot geneeskunde en onderzoeksmethodologie. In bredere zin staat longitudinaal tegenover transversaal, waarbij transversaal verwijst naar dwars op de lengteas.

In de natuurkunde en aanverwante vakgebieden beschrijft longitudinaal een golf of beweging waarbij de verplaatsing van deeltjes parallel is aan de richting van de voortplanting van de golf. Voorbeelden zijn longitudinale geluidsgolven in lucht en seismische P-waves. In een staaf, buis of andere structuur kan longitudinale spanning langs de lengterichting optreden, wat relevante implicaties heeft voor sterkte en doorbendheid.

In de bouwkunde en engineering verwijst longitudinaal naar de richting langs de as van een object of constructie. Langdurige spanningen, lengtemetingen en lengtericht ontwerp zijn voorbeelden van toepassingen waarbij longitudinale eigenschappen centraal staan.

In de onderzoekskunde en epidemiologie verwijst longitudinaal naar een onderzoeksopzet waarin dezelfde proefpersonen of eenheden over langere tijd meerdere metingen ondergaan. Zo kunnen veranderingen in de tijd beter worden gevolgd en kunnen causale relaties beter worden onderzocht, in contrast met dwarsdoorsnedes (cross-sectionele) studies.

Oorsprong: longitudinaal is afgeleid van het Latijnse longitūdinalis via het Frans en het Nederlands. De wortel longitūd- betekent lengte. De term wordt vooral in technische en wetenschappelijke context toegepast.