induceerbaar

Induceerbaar is een eigenschap van biologische systemen waarbij de activiteit of expressie van een gen, eiwit of signaalroute gecontroleerd kan worden aangedreven door een inducer. Het begrip wordt veel gebruikt in genetica, moleculaire biologie en biotechnologie om expressie temporair en op maat te regelen en zo experimenten of productiesprocessen te sturen.

In inducible systemen worden genen vaak ondergebracht onder een promotor die reageert op een inducer. Voorbeelden in bacteriën zijn het lac-systeem met IPTG en het arabinose-systeem (araBAD). In eukaryoten zijn tetracycline-achtige systemen gangbaar (tet-on en tet-off) waarbij doxycycline als inducer fungeert. Dergelijke systemen maken het mogelijk om de genexpressie te activeren of te repressen afhankelijk van de aanwezigheid van de inducer.

Eigenschappen en uitdagingen van induceerbare systemen omvatten vaak basal expressie (lekken) in afwezigheid van inducer, en een dosis- en tijdsafhankelijke antwoordkarakteristiek. De expressie kan reversibel zijn en verschillende kinetics hebben. Belangrijke platformrisico’s zijn inducer-toxiciteit, permeabiliteit, stabiliteit en de compatibiliteit met het gebruikte organisme. De controle wordt doorgaans geëvalueerd met reporter-signalen (zoals GFP) of kwantitatieve PCR.

Toepassingen van induceerbare systemen zijn onder meer functionele studie van genen, gecontroleerde productie van recombinant eiwitten en experimenteel onderzoek in gentherapie en plantwetenschap. Ze bieden gerichte, temporale regeling en verminderen vaak de lasten op cellen of organismen, maar vereisen zorgvuldige calibratie en validatie in elke context.