gewichtingsschalen

Gewichtingsschalen zijn systemen waarmee aan variabelen of observaties een gewicht wordt toegekend. De gewichten geven aan welke variabele zwaarder meetelt bij de berekening van een samengestelde maat, score of index. Gewichten kunnen op basis van theorie, data of combinatie daarvan worden vastgesteld en worden vaak genormaliseerd zodat ze in samenhang blijven interpreteerbaar.

Toepassingen komen voor in statistiek, indexbouw en besluitvorming. Voorbeelden zijn de samenstelling van een socio-economische indices, het wegen van indicatoren in een prestatiemetingsmodel, of het corrigeren van survey-gegevens voor complexe steekproeven en non-respons.

Er bestaan verschillende benaderingen om gewichten te bepalen. Subjectieve gewichten worden toegekend op basis van deskundigenbeoordeling of besluitvormingsmethoden zoals Analytic Hierarchy Process (AHP). Objectieve gewichten worden afgeleid uit data, bijvoorbeeld op basis van variatie (hogere variatie -> hoger gewicht), informatiewaarde volgens entropie, regressiecoëfficiënten of hoofdcomponentenanalyse.

Normalisatie is gebruikelijk: gewichten worden zodanig geschaald dat ze optellen tot 1 (of 100). Vervolgens worden indicatoren samengevat met een gewogen gemiddelde of een andere gewichtsafhankelijke methode. Bij missing data of verschillende schalen is standaardisatie of schalering noodzakelijk.

Beperkingen en aandachtspunten: gewichtingskeuzes beïnvloeden uitkomsten sterk; transparantie en sensitivity analyses zijn essentieel. Incompatibele of arbitraire gewichten kunnen tot vertekening leiden.

In praktische toepassingen worden gewichtingsschalen veel gebruikt in indexbouw, evaluaties en risicobeoordelingen.

---