empiryzm

Empiryzm to tradycja filozoficzna i epistemologiczna, która utrzymuje, że źródłem poznania są wrażenia zmysłowe i obserwacje, a nie wrodone ideje czy dedukcja rozumu. Wiedza powstaje w wyniku percepcji, eksperymentów i ich weryfikacji. W praktyce empiryzm domaga się, aby teorie były sprawdzalne i oparte na danych z doświadczenia, a generalizacje – potwierdzane przez obserwacje i eksperymenty.

Historia empiryzmu zwykle zaczyna się od krytyki racjonalizmu i rozwoju metod opartych na obserwacji. Do kluczowych postaci należą Francis Bacon, który promował indukcję i eksperyment, oraz John Locke, który na podstawie tabula rasa uważał, że wszystkie idee pochodzą z doświadczenia. George Berkeley rozwinął empiryzm w kierunku przekonania, że istnienie przedmiotów zależy od ich postrzegania. David Hume podkreślił znaczenie impresji i wątpliwość co do podstaw indukcji, co stało się fundamentem późniejszych krytyk.

Metoda empiryczna koncentruje się na obserwacji, eksperymentach i indukcji. Empiryzm odrzuca przekonanie o wrodzonych ideach i stawia na weryfikowalność hipotez poprzez dane empiryczne. W naukach przyrodniczych i społecznych empiryzm krzyżuje się z metodami naukowymi i testowaniem teorii.

Współcześnie empiryzm pozostaje fundamentem nauk empirycznych, a także wpływa na podejście do poznania w różnych tradycjach filozoficznych. Krytyka Kantowska wskazuje granice indukcji i konieczność uzasadniania poznania w szerszym kontekście. Mimo to empiria pozostaje głównym źródłem wiedzy o świecie.