beleidsregimes

Beleidsregimes zijn in de politieke wetenschappen de stabiele combinaties van beleidsdoelen, instrumenten, normen en instituties die gedurende een lange periode het beleid in een bepaald domein sturen. Ze geven richting aan welke problemen prioriteit krijgen, welke instruments worden ingezet en hoe beleid wordt gemaakt, uitgevoerd en gecontroleerd.

Een beleidsregime kenmerkt zich door continuïteit ondanks wisselingen in politiek leiderschap en kabinetten. Het omvat doelen en voorkeuren, de keuze van beleidsinstrumenten (regelgeving, subsidies, marktafspraken, belasting- en uitkeringsregelingen), de organisatie van besluitvorming en handhaving, en normen omtrent verantwoording en transparantie. Deze factoren bevinden zich vaak in een onderling beïnvloedend systeem waarin instellingen, gedragsregels en feitelijke praktijken elkaar reproduceren.

Beleidsregimes ontstaan door path dependence, langdurige institutionele keuzes en socio-economische structuren. Verandering is meestal langzaam en treedt op bij crises, ingrijpende reformen of verschuivingen in coalities en internationale invloeden. Externe druk, technologische vooruitgang en maatschappelijke verwachtingen kunnen regimes omvormen, zonder dat dit abrupt hoeft te gebeuren.

Wat betreft types gelden verschillende aandachtsgebieden, zoals economisch-financiële regimes (monetair beleid, begrotingsstabiliteit), reguleringsregimes (antitrust, milieuwetgeving), sociaal-welbevreidingsregimes (welvaartsstaatmodellen) en klimaatrelevante beleidsregimes. Onderzoekers vergelijken regimes langs dimensies als doelstellingen, instrumentarium, reguleringsstijl en verantwoordelijkheidsstructuur, en traceren hoe regimes diffuus worden over grenzen heen.

Het concept helpt verklaren waarom beleid over lange perioden coherent blijft en hoe veranderingen in ene sector doorwerken in andere. Kritiekpunten betreffen de meetbaarheid, definitorische vaagheid en de neiging tot essentialistische classificaties, terwijl meerdere regimes in verschillende beleidsterreinen naast elkaar kunnen bestaan.