beeldreceptoren

Beeldreceptoren zijn de lichtgevoelige cellen in het netvlies van ogen die licht omzetten in elektrische signalen. De retina bevat twee hoofdtypen beeldreceptoren: staafjes en kegeltjes. Staafjes zijn zeer gevoelig en leveren de basis voor nachtzicht en perifere waarneming; kegeltjes geven kleur en detail bij fel licht. In de centrale retina, vooral in de fovea, zitten veel kegeltjes en weinig staafjes, waardoor scherpe visie en kleurwaarneming mogelijk zijn.

Foto-transductie vindt plaats wanneer licht een opsine-eiwit in de receptoren activeert. In staafjes is dit rod-opsine (rhodopsine); in kegeltjes zijn er drie pigmenttypes die gevoelig zijn voor kort-, middellang- en langgolvige golflengten. Licht zet 11-cis-retinal om naar all-trans-retinal, wat een signaalcascade activeert die de concentratie van cGMP verlaagt. Sluiting van cGMP-gebonden Na+-kanalen veroorzaakt hyperpolarisatie van de fotoreceptor en verminderde glutamaatafgifte aan bipolaire cellen; de signaalstroom gaat verder via bipolaire en ganglioncellen naar de hersenen. Daarnaast bestaan intrinsiek fotoreceptieve ganglioncellen met melanopsine die niet direct bij het zien van beelden maar bij niet-beeldvormende functies zoals circadiane entrainment betrokken zijn.

De combinatie van staaf- en kegelkanaalverwerking bepaalt zicht bij verschillende lichtniveaus en helpt bij kleur- en ruimtelijke waarneming. Storingen in beeldreceptoren kunnen leiden tot visuele aandoeningen zoals retinitis pigmentosa of age-related macular degeneration en worden vaak onderzocht met elektrofysiologische tests zoals elektroretinografie.