Zuurstoftheorie

Zuurstoftheorie, oftewel de zuurstoftheorie van zuren, is een historische chemische theorie die in de late achttiende en vroege negentiende eeuw centraal stond. Zij stelde dat zuren hun kenmerkende eigenschappen ontlenen aan de aanwezigheid van zuurstof. De theorie werd vooral geassocieerd met Antoine Lavoisier, die zuurstof presenteerde als de essentiële component van zuurreacties en de zuurheidskenmerken van zuren koppelde aan de zuurstofatomen.

Volgens de zuurstoftheorie bestaan zuren uit zuurstofatomen die gebonden zijn aan een ander element, en is het aandeel zuurstof bepalend voor de chemische eigenschappen van de stof. Op die manier werden zuren gezien als oxiden of zuurstofbevattende verbindingen die zich onderscheiden van basen. Deze visie bood vroege verklaringen voor reacties tussen zuur- en basische stoffen.

Een belangrijk kritiekpunt van de theorie is de aanwezigheid van zuren die geen zuurstof bevatten. Een bekend voorbeeld is waterstofchloride (zoutzuur), dat geen zuurstof bevat, wat de algemene geldigheid van de theorie ondermijnde. Bovendien werd gaandeweg duidelijk dat zuurstof niet de enige bepalende factor is voor zurenzuur, wat leidde tot nieuwere verklaringsmodellen.

Vanaf circa 1860 werd de zuurstoftheorie geleidelijk vervangen door de zuurbasetheorie van Arrhenius, en later door de Bronsted-Lowry- en Lewis-definities van zuur ook. Deze moderne ideeën beschrijven zuren als protondonoren of elektronenpaaracceptors, en leggen minder nadruk op de rol van zuurstof. Desondanks blijft de zuurstoftheorie een belangrijke stap in de geschiedenis van de chemie en een voorbeeld van verschuivende wetenschappelijke modellen.

Zie ook: acid, base, Arrhenius, Bronsted-Lowry, Lewis.