Variatieanalyses

Variatieanalyses is een verzamelterm voor methoden die variabiliteit in data, processen of prestaties onderzoeken om oorzaken van verschil te begrijpen en besluitvorming te ondersteunen. De term wordt gebruikt in statistiek, kwaliteitsmanagement en bedrijfscontrole en kan verwijzen naar zowel formele statistische analyses als budgettaire of operationele vergelijkingen.

In de statistiek wordt variatieanalyse vaak aangeduid met Analysis of Variance (ANOVA). ANOVA verdeelt de totale variatie in de data in componenten die aan verschillende factoren of bronnen kunnen worden toegeschreven, zoals groepseffecten en randfout. Door statistische toetsen te gebruiken, bepaalt men of waargenomen verschillen tussen groepen significant zijn en welke factoren de grootste bijdrage leveren. Veelvoorkomende varianten zijn one-way en two-way ANOVA, en ontwerpen van experimenten (DOE).

In management accounting wordt variatieanalyse gebruikt om afwijkingen tussen werkelijke kosten en standaard- of budgetvarianten te analyseren. Typische varianten zijn materiaal-, arbeid- en overheadvarianten. Het doel is afwijkingen te identificeren, oorzaken te achterhalen en verantwoordelijke afdelingen aan te sturen voor verbetering.

Naast statistische analyses omvat variatieanalyse hoe regression, controlekaarten en DOE kunnen worden toegepast om variatie te begrijpen en processen te verbeteren. Het levert inzichten voor kwaliteitsverbetering, besluitvorming en performance management.

Beperkingen omvatten afhankelijkheid van de kwaliteit van data, aannames over verdelingen en het risico van spurious oorzaken bij correlaties. Een juiste interpretatie vereist context en mogelijk aanvullende analyses.