Uitstrijk

Uitstrijk, in medische context ook wel uitstrijkje genoemd, is een specimen dat door materiaal dun op een glasplaat te spreiden wordt verkregen zodat het onder een microscoop kan worden onderzocht. Het doel is cellen, micro-organismen of andere kenmerken zichtbaar te maken voor diagnose of screening. Uitstrijkjes worden in verschillende klinische contexten gebruikt, bijvoorbeeld bloeduitstrijkjes, cervixuitstrijkjes (Pap-uitstrijkje) voor cervicale screening, sputum-, urine- en huiduitstrijkjes.

Tijdens het maken van een uitstrijk wordt het materiaal op de glasplaat aangebracht, gefixeerd en gekleurd met standaardkleuringen, zoals Pap-kleuring of Romanowsky-varianten (bijv. May-Grünwald-Giemsa). Afhankelijk van het doel onderzoekt een cytoloog of mikrobioloog celmorfologie, kerndikte en cytoplasma, of de aanwezigheid van micro-organismen. Uitstrijkkenmerken helpen bij het stellen van een diagnose of bij het bepalen van verdere onderzoeken.

Toepassingen omvatten cervicale screening op afwijkingen aan de cervix, detectie van long- en bloedinfecties (zoals tuberculose of malaria via specifieke stains), hematologische evaluatie via bloeduitstrijkjes, en identificatie van urine- of huidpathologie. Interpretatie vereist expertise en kwaliteitscontrole; de diagnostische waarde kan beperkt zijn door samplingfouten en interpretatievariatie.

Historisch is het cervixuitstrijkje vooral bekend geworden door de Pap-test, ontwikkeld door Georgios Papanicolaou in de jaren twintig en veertig van de vorige eeuw en daarna wereldwijd ingevoerd als routinematige screening. Uitstrijktechnieken bestaan al langer en blijven een fundamenteel hulpmiddel in klinische diagnostiek.