Tibetaans

Tibetaans is een groep verwante talen die op de Tibetaanse hoogvlakte en aangrenzende gebieden worden gesproken. Taalkundig behoort Tibetaans tot de Tibeto-Burman tak van de Sino-Tibetaanse taalfamilie en omvat verschillende variëteiten. De belangrijkste standaardvariant is Centraal-Tibetaans (Lhasa-Tibetaans), dat veelal als referentiedialect dienstdoet in onderwijs en media. Andere belangrijke variëteiten zijn Amdo-Tibetaans en Khams-Tibetaans.

Geografische verspreiding en sprekers: Het Tibetaans komt voor in de Tibetaanse Autonome Regio van China en in delen van Qinghai, Sichuan en Gansu. Buiten China worden Tibetaanssprekenden gevonden in India (Ladakh, Sikkim, Dharamsala), Nepal en Bhutan; er bestaan ook diaspora-gemeenschappen wereldwijd. Het totale aantal sprekers varieert en loopt in de miljoenen.

Schrift en literatuur: Tibetaans wordt traditioneel geschreven met het Tibetaans schrift, een abugida afgeleid van Brahmi. Het schrift wordt gebruikt voor religieuze teksten, literatuur en hedendaags onderwijs. De standaardvorm is gebaseerd op de Lhasa-dialect. De taal heeft een lange literatuurtraditie, vooral op het gebied van boeddhistische filosofie.

Taalstructuur en variatie: De Tibetaanse variëteiten vertonen aanzienlijke onderlinge verstaanbaarheid op sommige niveaus, maar dialectverschillen kunnen communicatie bemoeilijken. Typische kenmerken zijn een SOV-orde (onderwerp–object–werkwoord) met postposities, en een relatief analytische morfologie die gebruikmaakt van suffixen en markeringen voor aspect en relatie. Klankverschillen zijn dialektafhankelijk.

Taalstatus en cultuur: In China is Tibetaans een belangrijke regionale taal die in onderwijs en media wordt gebruikt in de Tibetaanse regio en aangrenzende gebieden. In diaspora-gemeenschappen, met name in India en Nepal, blijft Tibetaans een kernonderdeel van culturele en religieuze praktijken.