Overheidstelsel

Overheidstelsel verwijst naar de structuur en wijze waarop een land haar macht verdeelt en beheert. Het omvat de constituerende wetten, de organisaties die wetgeving maken, uitvoering verzorgen en recht spreken, en de regels waaronder burgers en instellingen functioneren. Kernonderdelen zijn de grondwet, de scheiding der machten, de rechtsstaat en de democratische legitimatie door middel van verkiezingen. Een overheidstelsel regelt ook de verhouding tussen centrale en decentrale overheden en de manier waarop administratieve taken worden verdeeld.

Er bestaan verschillende typen overheidssystemen. In parlementaire systemen ligt de uitvoerende macht bij een kabinet dat afhankelijk is van de steun van het parlement. In presidentiële systemen wordt de uitvoerende macht gedomineerd door een president die apart van het parlement kan worden gekozen. Semi-presidentiële systemen combineren elementen van beide. Daarnaast kunnen staten als constitutionele monarchieën functioneren waarin een monarch een ceremoniële rol vervult en de dagelijkse regering wordt gevoerd door een gekozen premier. Bovendien zijn staten unitair of federaal, wat betreft bevoegdheidsverdeling tussen centraal niveau en deelstaten of regio’s.

De werking van een overheidstelsel omvat wetgevende, uitvoerende en rechterlijke processen: het parlement maakt wetten, de regering voert ze uit en de rechterlijke macht ziet toe op naleving en kan wetten toetsen aan de grondwet. Doel is stabiliteit, rechtszekerheid, politieke verantwoording en participatie van burgers met ruimte voor checks en balances en anticorruptie maatregelen.