Membraanfluïditeit

Membraanfluïditeit verwijst naar de vloeibaarheid en de mobiliteit van lipiden en membraaneiwitten binnen de fosfolipidebiloar van een celmembraan. Het bepaalt hoe snel moleculen en eiwitten langs het membraan diffunderen, hoe het membraan geïsoleerde gebieden beheert en hoe signalen worden doorgegeven. Fluïditeit kan schommelingen vertonen afhankelijk van omstandigheden en is een belangrijk aspect van membraanorganisatie en -functie.

De mate van fluïditeit wordt beïnvloed door verschillende factoren. Temperatuur heeft een directe invloed: hogere temperaturen verhogen doorgaans de vloeibaarheid, terwijl lagere temperaturen deze juist doen afnemen. De samenstelling van lipiden speelt een cruciale rol: verzadigde vetzuren en langere acylketens verminderen fluïditeit, terwijl onverzadigde vetzuren en kortere ketens juist ventileren. Cholesterol heeft een omgekeerde, concentratie-afhankelijke werking: bij lage temperaturen verhoogt het vloeibaarheid, bij hoge temperaturen verlaagt het deze. De aanwezigheid van bepaalde kopgroepen en sphingolipiden kan ook micromilieu en beweeglijkheid beïnvloeden.

Daarnaast beïnvloedt membranefluïditeit processen zoals diffusie van lipiden en eiwitten, de conformatie van membraangebonden receptoren en transporters, en de vorming van microdomeinen zoals rafts. Veranderingen in fluïditeit komen voor bij fysiologische adaptaties, veroudering, ziekte of blootstelling aan geneesmiddelen, en kunnen de signaaltransductie en permeabiliteit van cellen raken.

Meting van membraanfluïditeit gebeurt met technieken als fluorescentie-ansordingsmetingen, FRAP, ESR en Laurdan-polarisatie. In organismen en cellen is het behoud van een geschikte fluïditeit essentieel voor de functionaliteit van membranen onder verschillende omgevingsomstandigheden.