Makrolidien

Makroliden are een klasse van antibiotica die worden gekenmerkt door een grote macrocyclische lactonring, meestal 14- tot 16-membered. De belangrijkste vertegenwoordigers zijn erythromicine, azithromicine en clarithromicine, naast diverse verwante verbindingen. Ze worden gebruikt tegen een breed scala aan bacteriële pathogenen en zijn vaak een alternatief voor penicilline-allergie. De groep werd in de jaren 1950 geïdentificeerd in actinomyceten zoals Saccharopolyspora erythraea.

Werking en mogelijk bacteriostatisch effect

Makroliden binden aan de 50S-subunit van het bacteriële ribosoom en remmen de peptidyltranslocatie, waardoor eiwitsynthese wordt geremd. Over het algemeen zijn ze bacteriostatisch, hoewel ze bij hoge concentraties ook bactericidale effecten kunnen hebben tegen bepaalde organismen. Hun werkzaamheid is vooral gericht tegen Gram-positieve coccen en atypische pathogenen zoals Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae en Legionella, met variabele activiteit tegen andere bacteriën.

Farmacokinetiek, toediening en klinische toepassingen

Makroliden kunnen per os en intraveneus worden toegediend. Erythromicine is minder stabiel onder zure omstandigheden en heeft lagere biologische beschikbaarheid, terwijl azithromicine en clarithromicine betere opname en langere halfwaardetijden hebben. Ze distribueren aanzienlijk in lichaamstijd-, weefsel- en intracellular compartimenten. Klinisch worden makroliden gebruikt voor luchtweginfecties, sinusitis, huid- en weefselinfecties, en als behandeling voor atypische pneumonieën; vaak gekozen bij penicillineallergie. Hun spectrum is breder tegen atypische pathogenen en sommige Gram-positieve kiemen, maar ze hebben beperkte activiteit tegen veel Gram-negatieve bacteriën.

Risico’s en resistentie

Resistentie tegen makroliden komt voort uit doelwitmodificatie (MLS_B-gatige methylatie van 23S-rRNA) en efflux-pompen; daardoor kan kruisresistentie optreden. Bijwerkingen omvatten meestal gastro-intestinale klachten en, minder vaak, leveraandoeningen. Sommige makroliden kunnen CYP3A4 remmen, wat interacties met andere medicijnen kan versterken en het risico op QT-intervalverlenging kan verhogen. In zwangerschap worden makroliden verschillend beoordeeld; azithromicine wordt vaak als veiliger beschouwd dan clarithromicine.