Koloniën

Koloniën zijn gebieden buiten het moederland die onder de soevereiniteit van dat land blijven vallen en vaak beperkt zelfbestuur kennen. Kolonialisme verwijst naar het politiek en economisch domineren van zulke gebieden, vaak gericht op exploitatie van grondstoffen, arbeid en markten. Koloniën onderscheiden zich van protectoraten en mandaatstaten, die een andere vorm van toezicht kennen.

Historisch gezien begon Europees kolonialisme in de 15e tot 17e eeuw en ontwikkelde het zich tot wereldwijde rijken. In Nederland speelde de Vereenigde Oost-Indische Compagnie een cruciale rol, gevolgd door staatsbestuur. Koloniën fungeerden als handelsroutes, producenten van grondstoffen en markten, en werden vanuit het moederland bestuurd met lokale invloeden en vaak lange afstandsbetrekkingen.

Belangrijke Nederlandse koloniën waren Indonesië (de Nederlandse Oost-Indië), Suriname en verschillende Caribische eilanden: Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Ook delen van Nieuw-Guinea vielen onder Nederlandse macht (West-Nieuw-Guinea). In de 20e eeuw groeide verzet en autonomie, wat leidde tot onderhandelingen, onafhankelijkheidsbewegingen en herziening van de koloniale orde.

Dekolonisatie versnelde na de Tweede Wereldoorlog. Suriname werd in 1975 onafhankelijk; Indonesië behaalde volwaardige onafhankelijkheid na jaren van conflict en diplomatie; de Nederlandse Antillen werden in 2010 ontbonden, waarbij Curaçao en Sint Maarten landen binnen het Koninkrijk en de BES-eilanden openbare lichamen van het land werden. De erfenis van kolonialisme blijft voelbaar in taal, cultuur en economische verhoudingen.

Zie ook: dekolonisatie, koloniaal verleden, diaspora, erfgoed en restitutie.