Immuniteitsregeling

Immuniteitsregeling is het geheel van rechtsregels die immuniteit toestaan of vrijstelling geven van bepaalde procedures, belastingen of aansprakelijkheid voor specifieke personen, functies of activiteiten. Het begrip kan zowel internationaal als nationaal van aard zijn en varieert per rechtsgebied.

In internationaal recht beschermen immuniteitsregelingen de uitoefening van staats- en diplomatieke functies. Diplomaten genieten immuniteit tegen rechtsvervolging en uitlevering voor officiële handelingen; staten kunnen in beginsel niet zonder toestemming voor buitenlandse rechtbanken worden gebracht (staatsimmuniteit). Beperkingen en uitzonderingen bestaan, en vaak kan immuniteit worden opgeheven of door middel van een waiver verleend. Regels hierover zijn vastgelegd in verdragen zoals het Verdrag inzake diplomatieke betrekkingen uit 1961 en in het bredere internationaal gewoonterecht.

In nationaal recht komen immuniteitsregelingen voort uit constituties, wetten of rechtsfiguren. Voorbeelden zijn parlementaire immuniteit (bescherming van leden van het parlement bij handelingen in officiële functie) en functionele immuniteit van rechters of hoge ambtenaren. Deze immuniteiten zijn bedoeld om onafhankelijkheid en stabiliteit van instellingen te waarborgen, maar bestaan doorgaans grenzen en er bestaan mechanismen voor aansprakelijkheid, zoals impeachment, afschaffing of andere vormen van toezicht.

Immuniteitsregelingen kunnen absoluut of functioneel van aard zijn en variëren per jurisdictie. Ze worden meestal uitgewerkt in constituties, basiswetten of internationale verdragen en kunnen onder druk van mensenrechten, transparantie en verantwoording worden bijgesteld. Kritiekpunten richten zich op de balans tussen noodzakelijke functionering en mogelijk gebrek aan verantwoording bij misbruik.