zaleznosci

Zależności (uzależnienia) to grupa zaburzeń polegających na utracie kontroli nad używaniem substancji lub wykonywaniem określonych czynności, mimo negatywnych skutków dla zdrowia, funkcjonowania społecznego i jakości życia.

Wyróżnia się zależności od substancji (np. alkohol, opioidy, kokaina, nikotyna, leki) oraz zaburzenia zachowań, takich jak hazard, gry komputerowe, zakupoholizm, uzależnienie od internetu lub jedzenia.

Objawy obejmują rosnącą tolerancję, występowanie objawów odstawienia po zaprzestaniu, utratę kontroli nad częstotliwością i intensywnością użycia, poświęcanie czasu, zasobów i planów życia na to zachowanie, oraz kontynuowanie mimo szkód.

Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5-TR lub ICD-11 i zależy od nasilenia objawów oraz wpływu na funkcjonowanie. Leczenie bywa wieloaspektowe i obejmuje leczenie farmakologiczne (zgodne z substancją) oraz różne formy terapii psychologicznej i wsparcia społecznego. Skuteczne podejścia to terapie poznawczo-behawioralne, terapie motywacyjne, terapia kontroli bodźców, a także programy rehabilitacyjne i grupy wsparcia, takie jak programy 12 kroków. Wczesna identyfikacja, dostęp do opieki zdrowotnej i wsparcie rodziny zwiększają szanse na powrót do zdrowia.

Czynniki ryzyka obejmują czynniki genetyczne, środowiskowe, stres, traumę i używanie w młodym wieku. Zależności są często chorobą przewlekłą wymagającą długoterminowego zarządzania, monitoringu i ewentualnie długotrwałego wsparcia.