veiligheidsdiensten

Veiligheidsdiensten zijn overheidsorganisaties die belast zijn met de bescherming van nationale veiligheid en openbare orde door het verzamelen en beoordelen van informatie over dreigingen voor de staat. Zij ontwikkelen risicobeoordelingen, adviseren over veiligheidsmaatregelen en voeren indien nodig operationele taken uit op basis van wettelijke bevoegdheden. Doel is het voorkomen van schade door criminele of buitenlandse activiteiten, zoals terrorisme, spionage, sabotage en cyberdreiging.

In veel democratische landen bestaan civiele en militaire takken van veiligheid en inlichtingen. Civiele takken richten zich op binnen- en buitenlands veiligheid, maatschap­pelijke stabiliteit en civiele kritieke infrastructuur. Militaire inlichtingen- en veiligheidsdiensten adviseren en ondersteunenDefensie bij dreigingen voor de nationale veiligheid vanuit het internationaal militair spektrum. Daarnaast zijn cyberveiligheid en contra-spionage vaak gespecialiseerde aandachtsgebieden, en dragen deze diensten bij aan crisisbeheersing en waakzaamheid voor kwetsbaarheden in de samenleving.

Juridische kaders en toezicht zijn essentieel voor een democratische werking van veiligheidsdiensten. Diensten opereren onder nationale wetten en internationale verplichtingen, en zijn onderworpen aan toezicht door onafhankelijke organen en parlementaire commissies. Privacyrechten en mensenrechten horen centraal te staan bij alle activiteiten, en toezichtmechanismen moeten transparant en proportioneel zijn.

In Nederland zijn de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD de belangrijkste instanties. Beiden vallen onder wettelijke kaders zoals de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten en staan onder toezicht van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Ze werken samen met politie, justitie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) bij bredere veiligheidsvraagstukken.