uzalenieniami

Uzależnienia, zwane także zaburzeniami związanymi z nadużywaniem substancji lub z zachowaniami uzależniającymi, to grupa stanów charakteryzujących się silnym, trudnym do powstrzymania pragnieniem użycia substancji lub zaangażowania w dane zachowanie, utratą kontroli i kontynuowaniem mimo szkodliwych skutków. Mogą dotyczyć substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki, nikotyna, leki) oraz zachowań uzależniających, takich jak hazard, gry komputerowe czy zakupy.

Przyczyny uzależnień to złożony zestaw czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Czynniki biologiczne obejmują predyspozycje genetyczne i zmiany w neuroprzekaźnikach. Czynniki psychologiczne to zaburzenia nastroju, lęk lub traumy. Czynniki społeczne to dostępność substancji, stres, wpływ środowiska oraz relacje rodzinne i rówieśnicze. Ryzyko wzrasta u osób z historią uzależnień w rodzinie lub współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi.

Objawy i diagnoza obejmują silne pragnienie, utratę kontroli nad użyciem, kontynuowanie mimo szkód, rosnącą tolerancję oraz objawy odstawienia po zaprzestaniu. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5/ICD-11 dla zaburzeń używania substancji lub odpowiednich kryteriach dla zachowań uzależniających, a stopień nasilenia określa się jako lekką, umiarkowaną lub ciężką.

Leczenie uzależnień opiera się na zintegrowanej, wieloaspektowej strategii: detoksykacja, farmakoterapia dostosowana do substancji, terapia psychologiczna (np. CBT, motywacyjne rozmowy, terapia zależności), wsparcie społeczne i programy reintegracyjne. Skuteczność wzrasta przy wczesnym rozpoznaniu, terapii skojarzonej i stałym monitorowaniu.

Prewencja obejmuje edukację, wczesne interwencje, ograniczenie dostępności i kosztów, a także rozwijanie sieci wsparcia. Uzależnienia to często przewlekłe zaburzenia, ale wielu ludzi odzyskuje kontrolę nad życiem dzięki leczeniu i wsparciu.