seculariseren

Seculariseren is het proces waarbij religie minder invloed uitoefent op openbare instituties en maatschappelijke normen, en waarbij besluitvorming steeds vaker op seculiere principes berust. Het omvat zowel institutionele veranderingen, zoals de scheiding van kerk en staat, neutraliteit van overheidsinstellingen en de secularisatie van onderwijs en rechtsstelsels, als culturele en privéveranderingen, zoals een afname van publieke religieuze rituelen en een toegenomen privatisering van geloof en zingeving.

Historisch wordt secularisatie vaak gekoppeld aan modernisering, rationalisering en democratisering. In veel westerse landen nam kerkelijk gezag af vanaf de Verlichting en gedurende de 19e en 20e eeuw; overheden zochten neutraliteit ten opzichte van religie. De mate van secularisatie verschilt echter sterk per land en cultuur. In veel Europese landen is lidmaatschap van kerken en publieke religieuze betrokkenheid gedaald, terwijl religieuze identiteit soms privatiseert of blijft bestaan in pluralistische publieke sferen. In delen van Latijns-Amerika en Afrika blijft religie een centrale maatschappelijke kracht, en secularisatie verloopt daar minder ver door.

Hedendaagse debatten stellen secularisatie niet langer als een lineair proces voor: sommige onderzoekers zien tekenen van veerkracht of heropleving van religieuze betekenis in publieke sferen, terwijl anderen spreken van pluralistische secularisatie waarin religie en seculariteit naast elkaar bestaan. In veel landen blijft religie privé of wordt het publieke leven gereguleerd op een pluralistische manier. Discussies over vrijheid van religie, onderwijsbeleid en de rol van religieuze symbolen in de openbare ruimte illustreren de voortdurende relevantie van seculariseren.

Seculariseren is daarmee een kernbegrip in de sociologie van religie en in politieke theorieën over de relatie tussen staat, markt en gemeenschap.