hepatotoksinler

Hepatotoksinler (karaciğer toksinleri), karaciğerde zarar veren veya karaciğerin fonksiyonlarını bozulan kimyasal maddelerdir. Bu toksinler ilaçlar, alkol, endüstriyel kimyasallar, doğal toksinler ve bazı mantar toksinleri gibi çeşitli kaynaklardan gelebilir. Karaciğer, toksinleri metaboliye ederek detoksifikasyon yapmaya çalıştığı için bu maddeler akut veya kronik hasara yol açabilir.

Hepatotoksinler çoğu zaman doz bağımlı olarak zarar verir; bazı toksinler ise bireyden bireye değişen duyarlılığa bağlı tepkilerle hasara yol açabilir. Bu farklar, kişinin alkol kullanımı, mevcut karaciğer hastalığı, yaş, genetik faktörler ve diğer ilaçlar gibi etkenlerle ilişkilidir. Hasarın oluştuğu mekanizmalar çeşitlidir ve oksidatif stres, mitokondriyal bozulma, safra asidi homeostazının bozulması ve immün yanıtlar gibi süreçleri içerebilir.

Önemli hepatotoksinler arasında asetaminofen (parasetamol), alkol, bazı ilaçlar (ör. izoniazid, valproat, metotreksat), aflatoksinler, mikrocistinler ve Amanita mantar toksinleri sayılabilir. Doğal ve endüstriyel kaynaklar da önemli riskler oluşturabilir.

Klinik tablo değişkendir; genellikle ALT ve AST yükselmeleri, bilirubin artışı ve değişken semptomlar görülebilir. Tanı, maruziyet öyküsü, laboratuvar bulguları ve gerektiğinde biyopsiyle konulur. Tedavide önce toksinin maruziyeti durdurulur ve destekleyici bakım verilir; asetaminofen toksisinde N-acetilcistein etkili bir antidottur. Şiddetli hasarda karaciğer transplanteasyonu gerekebilir.