eiwitmantel

De eiwitmantel, ook wel kapside genoemd, is de proteïnelaag die het virale genoom omgeeft. Bij niet-omhulde virussen vormt de eiwitmantel een compacte rand rondom het genetisch materiaal; bij omhulde virussen ligt daarnaast een lipide envelop onder of boven de eiwitmantel. De mantel biedt bescherming tegen omgevingsfactoren en speelt een cruciale rol bij de herkenning en entry in gastheercellen.

Samenstelling en structuur: De eiwitmantel bestaat uit subeenheden die capsomeren worden genoemd. Deze capsomeren roepen zichzelf op een nauwkeurige wijze op tot regelmatige pregnante structuren. Veelvoorkomende bouwvormen zijn icosahedrale kapsiden en helixale kapsiden; sommige virussen vertonen complexere, hybride vormen. De exacte samenstelling en organisatie hangen af van het virus en bepalen mede stabiliteit en interactie met receptor moleculen.

Assemblage en functie: Tijdens de virale replicatie worden capsomeren naar het genetisch materiaal gebracht en vindt spontane of gecontroleerde samenbouw plaats om een rijp kapside te vormen. Voor sommige bacteriofagen en andere virussen is ATP-gestuurde motorwerking vereist voor het verpakken van het genoom in het kapside. De eiwitmantel beschermt het virus tegen beschadiging en bepaalt, samen met de envelop of zijn eigen structuur, hoe het virus aan een gastheercel kan binden en het genoom kan vrijgeven (uncoating).

Variatie en verschijningsvorm: De eiwitmantel varieert in grootte en samenstelling tussen virussen en kan antigenisch variëren, wat invloed heeft op de immuunrespons en diagnostiek. Bij enveloppevirussen speelt de lipide mantel naast de eiwitmantel eveneens een rol in celherkenning en entry.