behawioryzm

Behawioryzm to kierunek w psychologii, który kładzie nacisk na obserwowalne zachowania i ich zależności od bodźców oraz konsekwencji. Zgodnie z tym podejściem zakres badań psychologicznych ogranicza się do tego, co da się zmierzyć na zewnątrz, a procesy myślowe i stany wewnętrzne uznaje się za niebezpośrednie lub wtórne do obserwowanych reakcji.

Historia behawioryzmu wiąże się z pracami wczesnych psychologów amerykańskich na początku XX wieku. John B. Watson zaproponował behawioryzm metodologiczny, odmawiający badania nieobserwowalnych przeżyć. Ivan Pavlov stał się źródłem koncepcji warunkowania klasycznego, a B. F. Skinner rozwinął radykalny behawioryzm i koncepcję warunkowania operantowego, w którym zachowanie kształtuje się poprzez nagrody i kary.

Podstawowe pojęcia obejmują warunkowanie klasyczne (bodziec neutralny kojarzony z bodźcem bezwarunkowym, co prowadzi do wyuczonej reakcji) oraz warunkowanie operantowe (reakcje wywoływane przez skutki: wzmocnienia i kary, różne schematy nagradzania). Badania prowadzone były głównie w warunkach laboratoryjnych na zwierzętach, a wyniki miały zastosowania praktyczne w edukacji, terapii zachowań i zarządzaniu organizacjami.

Behawioryzm pozostawił trwały wpływ na psychologię kliniczną, edukację i zarządzanie zachowaniami, m.in. poprzez techniki modyfikowania zachowań, programy uczenia z nagrodami i terapię behawioralną. W drugiej połowie XX wieku krytyka ograniczeń w odniesieniu do procesów poznawczych i rosnąca rola badań nad mentalnością doprowadziła do tzw. rewolucji poznawczej. Obecnie podobne idee są integrowane w podejściach poznawczo-behawioralnych.