Zelfbepaling

Zelfbepaling is het principe dat individuen of volkeren het recht hebben om hun politieke status te bepalen en hun ontwikkeling vrij na te streven. In internationaal recht en politicologie verwijst het naar het vermogen om keuzes te maken over bestuur, identiteit en staatsverband.

Het begrip onderscheidt twee niveaus: interne zelfbepaling, waarbij een groep binnen een bestaande staat bepaalt over autonomie of federalistische structuren; en externe of afscheidingszelfbepaling, waarbij een groep streeft naar onafhankelijkheid of een andere staatsvorm.

Daarnaast onderscheidt men individuele zelfbeschikking als mensenrechten en collectieve, volkerenrechten bij gemeenschappen die zichzelf als nationaal of cultureel beschouwd worden. De toepassing van zelfbepaling verschilt sterk per context en verzoent vaak democratische legitimatie met de grenzen van staatssoevereiniteit.

Historisch is zelfbepaling vooral van belang geweest bij de dekolonisatie in de 20e eeuw, waar veel volken onafhankelijkheid verwierf. In veel landen bestaan binnenlandse vormen van zelfbepaling via autonomie- of federaliteitswetten, regionale bevoegdheden en decentralisatie. Het onderwerp blijft een onderwerp van debat in hedendaagse politiek en recht, omdat het zowel kansen biedt voor democratische betrokkenheid en minderheidsrechten als risico’s oplevert voor regionale stabiliteit en de integriteit van staten.

Critici wijzen op de noodzaak van vreedzame, wettelijke procedures en op het voorkomen van fragmentatie en conflicten, terwijl voorstanders benadrukken dat echte democratie en menselijke waardigheid vaak afhangen van het recht op zelfbeschikking.