Kolonialiteit

Kolonialiteit is een concept in de postkoloniale en dekoloniale theorie dat beschrijft hoe koloniale machtsverhoudingen blijven bestaan na formeel koloniaal bestuur. Het verwijst naar een systeem waarin ras, kennis en moderniteit met elkaar verweven zijn en samen sociale en politieke ongelijkheden blijven ordenen.

Het begrip werd in de jaren 1990-2000 gearticuleerd door Aníbal Quijano, met name via het concept kolonialidad del poder (kolonialiteit van de macht). Het is verder ontwikkeld door denkers als Walter Mignolo en Enrique Dussel, die uitbreiding gaven aan de notie van een koloniale matrix van macht en aan het idee van pluriversaliteit als alternatief voor een louter Westerse moderniteit.

Kernpunten zijn de structuur van ras en huidskleur als ordenend principe; eurocentrisme en de legitimatie van Westerse kennis; de koppeling van moderniteit aan koloniale uitbreiding; ongelijkheidsverdeling in arbeid, handel en staatsvorming; en een systeem van kennisproductie dat lokale en inheemse kennis marginaliseert.

Betekenis en toepassing: kolonialiteit biedt een kritische lens op actuele ongelijkheden, migratie, onderwijs, rechtssystemen en globale governance. Het helpt verklaren hoe economische en politieke macht wereldwijd wordt verdeeld en hoe culturele representaties bijdragen aan raciale hiërarchieën.

Dekoloniale aanpakken pleiten voor delinking van westerse epistemologieën, herwaardering van inheemse en lokale kennis en het streven naar een pluriversum waarin meerdere kennis- en bestuursmodellen naast elkaar bestaan.