Inokulacja

Inokulacja to proces wprowadzania substancji biologicznej do organizmu lub środowiska w celu wywołania określonej reakcji. W medycynie najczęściej odnosi się do wprowadzania szczepionek w celu nabycia odporności przeciw chorobom zakaźnym. W kontekście mikrobiologii i nauk roślinnych termin ten używany jest także do opisu wprowadzania materiału do hodowli lub organizmu.

W medycynie wyróżnia się immunizację aktywną i pasywną. Aktywna immunizacja polega na podaniu szczepionki, która zawiera osłabione lub martwe patogeny, fragmenty antygenów albo materiał genetyczny. Dzięki temu organizm wytwarza własne przeciwciała i komórki pamięci, co prowadzi do długotrwałej ochrony. Szczepionki mogą być różnego typu: żywe atenuowane, inaktywowana, podjednostkowe, toksoidy, koniugowane oraz nukleinsadowe (RNA/DNA). Sposób podania to najczęściej droga domięśniowa lub podskórna; niekiedy doustna lub donosowa. Skuteczność i czas trwania ochrony zależą od konkretnej szczepionki.

Pasywna immunizacja polega na podaniu gotowych przeciwciał lub innych komponentów, zapewniających natychmiastową, lecz krótkotrwałą ochronę. Wskazania obejmują ekspozycję na określone patogeny lub sytuacje, w których nie ma czasu na rozwinięcie własnej odpowiedzi immunologicznej.

Inokulacja w mikrobiologii obejmuje wprowadzanie próbki do podłoża w celu wyhodowania mikroorganizmów, przy zachowaniu aseptyki. W naukach roślinnych stosuje się inokulację roślin bakteriami, grzybami lub innymi mikroorganizmami w celu badania interakcji lub wprowadzania symbioz (np. mikoryza, bakteryjne inokulanty azotowe).

Historia inokulacji wiąże się z praktykami variolacji i rozwojem szczepień, które w XVIII wieku doprowadziły do eradykacji lub znacznego ograniczenia wielu chorób zakaźnych. Współcześnie inekolacja jest podstawowym narzędziem ochrony zdrowia publicznego.