Cohorteffecten

Cohorteffecten verwijzen naar systematische verschillen tussen geboortecohorten die voortkomen uit gedeelde ervaringen en omstandigheden tijdens de jeugd en volwassenwording. Deze effecten kunnen van invloed zijn op uitkomsten zoals gezondheid, gedrag, opvattingen en sociaaleconomische kenmerken, en blijven vaak bestaan naarmate mensen ouder worden.

Ze onderscheiden zich van leeftijdseffecten, die samenhangen met veroudering, en periode-effecten, die alle leeftijdsgroepen treffen op een bepaald tijdstip door bijvoorbeeld economische, politieke of technologische veranderingen.

De oorzaken zijn divers: historisch veranderde werkomstandigheden, beleidswijzigingen, technologische innovatie, mediarepresentatie en veranderingen in opvoedings- en onderwijspraktijken. Omdat cohorteffecten samenhangen met de tijd waarin iemand is geboren, kunnen ze generatienamen of verschillen in gedrag en voorkeuren genereren, zoals verschillen in rookgedrag, schoolprestaties, of adoptie van nieuw gedrag of technologie.

Bij empirisch onderzoek kunnen cohorteffecten moeilijk te onderscheiden zijn van leeftijd- en periode-effecten. In analyses wordt vaak gebruik gemaakt van leeftijd-periode-cohorte (APC) modellen, waarbij identificatieproblemen bestaan; onderzoekers gebruiken constrain-methoden of alternatieve estimatoren. Langdurige data, cohort-gebaseerde vergelijkingen en het opnemen van cohortindicatoren kunnen helpen bij het onderscheiden van effecten.

Voorbeelden: een cohort die opgroeit in naoorlogse tijden heeft mogelijk andere gezondheidsattitudes dan latere cohorten; de adoptie van digitale technologie verschilt per generatie; veranderende opvattingen over werk en gezin kunnen cohortgebonden zijn.

Zie ook: leeftijd-periode-cohort analyse, cohortstudie.