Biokumulacyjne

Biokumulacyjne (bioaccumulacyjne) odnosi się do właściwości niektórych substancji chemicznych, które gromadzą się w organizmach na skutek kontaktu z środowiskiem i pożywieniem, prowadząc do wyższych stężeń niż w otoczeniu. Zjawisko to zachodzi w czasie, gdy tempo pobierania przekracza tempo wydalania; częściej dotyczy substancji trwałych i lipofilnych, które odkładają się w tkankach tłuszczowych.

Mechanizmy biokumulacji obejmują bezpośrednie pobieranie ze środowiska (woda, gleba), pobieranie pokarmowe oraz magazynowanie w tkankach tłuszczowych. U organizmów często ograniczona jest biotransformacja i wydalanie, co wydłuża okres półtrwania substancji. Biokumulacyjne substancje mogą występować zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym, i obejmują różnorodne chemikalia.

Do typowych przykładów należą metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów) oraz organiczne związki trwałe, takie jak polichlorowane bifenyle (PCBs), pestycydy chlorowe (np. DDT) oraz dioksyny. W kontekście ekologii istotne jest rozróżnienie między biokumulacją a biomagnifikacją: biokumulacja dotyczy gromadzenia substancji w pojedynczym organizmie, natomiast biomagnifikacja to wzrost stężenia w organizmach wyżej w łańcuchu pokarmowym.

Znaczenie biokumulacyjne ma istotny wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt, zwłaszcza poprzez spożycie ryb i produktów pochodzenia zwierzęcego. Monitorowanie, ocena ryzyka i regulacje dotyczące stosowania substancji chemicznych pomagają ograniczać ekspozycję na biokumulacyjne zanieczyszczenia. Regulacyjne ramy obejmują m.in. konwencje międzynarodowe oraz procedury ocen ryzyka w Unii Europejskiej.