wspóczulnych

Współczulny układ nerwowy (układ współczulny) jest jedną z dwóch głównych gałęzi autonomicznego układu nerwowego, obok układu przywspółczulnego. Jego funkcją jest przygotowanie organizmu do szybkiej reakcji na stres i wysiłek, co obejmuje modyfikację pracy serca, układu oddechowego, przepływu krwi i metabolizmu.

Anatomicznie układ współczulny wywodzi się z rdzenia kręgowego na poziomach T1–L2. Neurony przedzwojowe leżą w kolumnie bocznej rdzenia (kolumna intermediolateral) i tworzą synapsy w zwojach przykręgosłupowych (łańcuch współczulny) oraz w zwojach trzewnych (np. zwoje trzewne). W części nadnerczy włókna przedzwojowe unerwiają rdzeń nadnercza, gdzie chromochłonne komórki uwalniają katecholaminy do krwi.

Transmisja nerwowa przebiega tak, że włókna przedzwojowe uwalniają acetylocholinę na receptory nikotynowe w zwojach; włókna postsynaptyczne zwykle uwalniają noradrenalinę. Istnieją wyjątki: gruczoły potowe i naczynia skóry bywają unerwiane przez włókna cholinergiczne. W nadnerczach włókna przedzwojowe kończą się na chromochłonnych komórkach rdzenia nadnerczy, które uwalniają adrenalininę i noradrenalinę do krwi.

Funkcje obejmują zwiększenie częstości i siły skurczu serca, rozszerzenie oskrzeli i źrenic, zahamowanie motoryki przewodu pokarmowego, zwężenie naczyń skórnych i trzewnych oraz pobudzenie metabolizmu (glikogenoliza i lipoliza). Regulacja układu współczulnego następuje pod wpływem ośrodków mózgowych i podwzgórza; współdziała on z układem przywspółczulnym w utrzymaniu homeostazy.

Zaburzenia obejmują zespół Hornera, autonomiczną dysrefleksję po urazach rdzenia kręgowego (powyżej Th6) oraz guz chromochłonny nadnercza, który powoduje nadmierną aktywność katecholamin.