przywspóczulnego

Przywspółczulny, zwany także układem przywspółczulnym (parasympatycznym), to jedna z dwóch głównych gałęzi autonomicznego układu nerwowego, obok układu współczulnego. Działanie przywspółczulne zwykle promuje oszczędzanie energii, regenerację organizmu i czynności trawienne, współgrając z funkcjami odpoczynku i odnowy.

Anatomicznie układ przywspółczulny ma kraniosakralny wypływ: neurony przedzwojowe znajdują się w jądrach mózgowych (m.in. w obrębie nerwów czaszkowych III, VII, IX i X) oraz w segmentach krzyżowych S2–S4. Włókna przedzwojowe prowadzą do zwojów zlokalizowanych blisko lub wewnątrz narządów (zwoje śródściennie). Tam neurony–zwojowe tworzą postganglionarne włókna, które wnikają do komórek narządów efektorowych.

Neurotransmitery i receptory: w układzie przywspółczulnym transmisja jest głównie oparta na acetylosilcholinie (Ach) zarówno w synapsie przedzwoj-nowym, jak i postganglionarnym. Receptory wkomórkowe obejmują nikotynowe receptory w zwojach oraz muskarynowe receptory na komórkach efektorowych.

Funkcje: przywspółczulny hamuje często funkcje związane z wysiłkiem, a pobudza te sprzyjające odpoczynkowi i trawieniu. Obniża częstotliwość pracy serca, zwęża źrenice, pobudza perystaltykę jelit i wydzielanie gruczołów trawiennych, sprzyja wydzielaniu śliny oraz żółci, a także wspomaga oddawanie moczu i procesy seksualne w określonych kontekstach.

Różnice z układem współczulnym: układ przywspółczulny ma dłuższe włókna przedzwojowe i krótsze włókna postganglionarne oraz działa lokalnie, podczas gdy sympatyczny działa szerzej w stanach gotowości. Narastające zaburzenia autonomicznego układu nerwowego mogą upośledzać funkcje trawienne, sercowo-naczyniowe i moczowe.