trombositler

Trombositler, kemik iliğinde megakaryositlerden kopan ve kanda dolaşan, çekirdeği olmayan sitoplazmik parçacıklar olarak tanımlanır. Yetişkin bir kişinin kanda yaklaşık 150-450 x 10^9/L aralığında platelet bulunur. Trombopoiesis adı verilen trombosit üretimi, esas olarak karaciğer tarafından salgılanan trombopoetin (TPO) aracılığıyla düzenlenir; platelets sayısındaki değişim geri bildirim yoluyla denetlenir ve trombositler yaklaşık 7-10 gün yaşar.

Yapısal olarak plateletler yüzeyinde glikoprotein reseptörleri taşır. GP Ib-IX-V kompleksi von Willebrand faktörü ile etkileşerek hasarlı damarın adezyon adımını başlatır; GPIIb/IIIa ise fibrinogene bağlanarak platelettler arasında köprüler kurar. Granüllerinde alfa ve yoğun granüller bulunur; ADP, serotonin ve tromboksan A2 gibi maddeler salgılanır ve çevredeki plateletleri aktive eder. Aktifleşen plateletler sitokinler ve büyüme faktörleri salgılar, oluşan pıhtının stabilizasyonuna ve yara iyileşmesine katkıda bulunur. Plateletler ayrıca inflamasyon ve doku onarımında rol oynamalarıyla da bilinir.

Klinikte trombositlerle ilgili iki ana durum söz konusudur: trombositopeni ve trombositoz. Trombositopeni, düşük platelet sayısı anlamına gelir ve kanama riskini artırır; nedenleri kemik iliği hastalıkları, immün trombositopeni (ITP), viral enfeksiyonlar veya ilaçlar olabilir. Tedavi nedeni ve şiddetine göre değişir (steroidler, IVIG, splenektomi, trombopoietin reseptör agonistleri). Trobosit sayısının aşırı yükselmesi ise çoğu zaman reaktif olsa da primer trombositoz (ör. essential tromocitemi) gibi durumlar da vardır; bu durumda tromboz riski artabilir ve tedavide aspirin, hidroksiüre gibi yaklaşımlar uygulanabilir.

Laboratuvar olarak tam kan sayımı platelet sayısı ve ortalama platelet hacmi (MPV) gibi parametrelerle değerlendirilir; gerektiğinde periferal yayma ve platelet fonksiyon testleri ek analiz olarak istenir.