stymulanty

Stymulanty, znane również jako środki pobudzające, to grupa substancji chemicznych, które podnoszą aktywność układu nerwowego i zwiększają czujność, energię oraz motorykę. Działanie wynika z podniesienia dostępności neuroprzekaźników, przede wszystkim dopaminy i noradrenaliny, w mózgu. U niektórych stymulantów dodatkowemu efektowi towarzyszy pobudzenie układu adenosynowego w wyniku działania kofeiny. W zależności od dawki i związanej z nimi farmakologii, wpływ na uwagę i nastrój może być różny, a skutki uboczne narastają przy większych dawkach.

Do stymulantów należą zarówno naturalne substancje, takie jak kofeina i nikotyna, jak i związki syntetyczne i półsyntetyczne, m.in. amfetamina, dekstroamfetamina, metylofenidat, metamfetamina, kokaina, MDMA, a także leki pobudzające czuwanie, takie jak modafinil i armodafinil. Mechanizmy działania różnią się: niektóre zwiększają uwalnianie dopaminy i noradrenaliny, inne hamują ich wychwyt zwrotny, a inne wpływają na inne układy neurotransmisyjne. W praktyce skutki obejmują poprawę czujności i koncentracji, ale także możliwe skutki uboczne.

Zastosowania medyczne obejmują leczenie ADHD (metylofenidat, amfetamina) i narcolepsji (modafinil, armodafinil). Niektóre stymulanty są również stosowane w terapii otyłości jako środki wspomagające odchudzanie, lecz ich stosowanie jest ściśle nadzorowane. W praktyce stymulanty niosą ryzyko nadużywania i uzależnienia, a także działania niepożądane, takie jak bezsenność, tachykardia, wzrost ciśnienia krwi, lęk, nadmierna pobudliwość, zaburzenia snu, a u długotrwałego używania – zaburzenia psychiatryczne i problemy kardiologiczne. Dostępność i status prawny różnią się w zależności od kraju: niektóre substancje są kontrolowane, inne dostępne legalnie w ograniczonych formach.