ofnæmisviðbrögðum

Ofnæmisviðbrögð eru svör ónæmiskerfisins við efnum sem almennt eru óhætt fyrir flest fólk, en vekja viðbrögð hjá þeim sem eru næmir. Þau geta verið mild eða alvarleg og í sumum tilvikum valda þau lífshættulegum ástandi, svo sem anafylaxíu.

Meginorsök og mekanismi: Algengasta gerðin er IgE-miðlað Type I ofnæmisviðbragð. Þegar ofnæmisvaki berst aftur í líkamann bindist IgE-mótefni sem sitja á yfirborði vöðva- eða mastfrumna og losnar histamín og aðrir boðefni sem valda einkennum. Aðrar gerðir ofnæmisviðbragða eru ó-IgE-miðlaðar og geta birst sem önnur eða mildari einkenni, en þær eru einnig þekktar.

Algengir ofnæmisvaldar eru loftbornir þættir eins og pollen og mold, fæðuögn (t.d. hnetur, mjólk, egg, sjávarfang), lyf (t.d. penicillin), skordýraeitur og latex. Einkenni geta verið kláði eða húðútbrot, nefrennsli og augnþær, augnverkur, hósti eða öndunarerfiðleikar. Í alvarlegustu tilfellum getur atvik þróast í anafylaxíu.

Greining felur í sér sjúkrarsögu og lækningar. Húðpróf (prick-próf) og blóðpróf sem mæla IgE- viðbrögð gegn tilteknum ofnæmisvökum (t.d. ImmunoCAP) eru viðurkennd próf til staðfestingar. Í sumum tilvikum er prófun gerð undir eftirliti læknis.

Meðferð og stjórnun: Forvarnir snúast um að forðast ofnæmisvalda og beita aðgerðum sem draga úr einkennum. Lyf sem oft eru notuð eru antihistamín, innöndunarlyf fyrir astma og lítillega bólgueyðandi sterar. Í alvarlegum tilfellum er epinefrín-sprauta (epinefrín auto-injector) nauðsynleg og skyndihjálp ætti að vera í boði. Langtíma meðferð fyrir sum ofnæmi er allergen immunotherapy (ofnæmismeðferð) sem byggir á að breyta viðbragðakerfinu gegn tilteknum ofnæmisvökum.

Horfur og forvarnir: Rétt meðferð og forvarnir geta dregið úr einkennum og hættu á alvarlegum atvikum. Sumir menn ná að missa sum ofnæmi með aldri, en aðrir þurfa áfram að lifa með þeim og njóta góðra stuðningsráðstafana og lausna.